KrótkoNajpierw odzyskaj kontrolę, dopiero potem decyduj o zmianach. W pierwszych dniach zbierz dostępy do kodu, serwera i domeny, sprawdź, czy kopia zapasowa istnieje i da się ją odtworzyć, i niczego nie aktualizuj na produkcji „na próbę”. Dopiero z tym wiesz, czy system trzeba naprawić, czy wymienić.
Pierwsze dni: odzyskaj kontrolę
- Spisz, gdzie system mieszka: serwer lub hosting, domena i DNS, repozytorium kodu, baza danych, poczta wychodząca, płatności i inne usługi zewnętrzne.
- Ustal, kto ma dostęp do każdego z tych miejsc. Konto założone na prywatny adres odchodzącego programisty przepisz na firmę, zanim ten adres przestanie działać.
- Zdobądź kod źródłowy razem z historią zmian. Kod, który istnieje tylko na serwerze produkcyjnym, jest o jedną awarię dysku od zniknięcia; zrób jego kopię w miejscu, które należy do firmy.
- Sprawdź kopie zapasowe: czy powstają, gdzie leżą i — to najważniejsze — czy ktoś kiedykolwiek odtworzył z nich system. Kopia, której nie próbowano odtworzyć, jest przypuszczeniem.
- Zmień hasła i klucze, do których odchodzący miał dostęp, gdy tylko przekaże wiedzę, której jeszcze potrzebujesz.
Czego nie robić
- Nie aktualizuj wersji języka, frameworka ani serwera bezpośrednio na produkcji. Stare systemy często opierają się na zachowaniach, które nowe wersje usuwają.
- Nie zamawiaj przepisania od zera, zanim ktoś oceni stan tego, co już jest. Przepisanie bywa potrzebne, ale to wniosek z oceny, nie jej punkt wyjścia.
- Nie kasuj kont, zadań cyklicznych ani „dziwnych” plików na serwerze, jeśli nie wiesz, do czego służą. Zadanie, o którym nikt nie pamięta, bywa tym, które wysyła faktury.
- Nie czekaj na awarię, żeby się tym zająć. Bez dostępów i sprawdzonej kopii pierwszą okazją do nauki będzie dzień, w którym system przestanie działać.
Co zwykle wychodzi na jaw
W systemach po odejściu autora zwykle okazuje się, że brakuje dokumentacji, wersje języka i bibliotek są stare, kopie zapasowe nie były sprawdzane, a część logiki żyje tylko w zadaniach na serwerze i w pamięci poprzednika. To nie oznacza, że system jest zły. Oznacza, że nie da się go jeszcze bezpiecznie rozwijać.
Samo to, że system działa, nie mówi nic o jego stanie. Stare wersje oprogramowania i niesprawdzone kopie nie dają objawów aż do dnia awarii.
Jak wygląda audyt w takiej sytuacji
Audyt trwa 5 dni roboczych. Do pracy wystarczy dostęp do kodu i serwera; dokumentację odtwarzamy w jego trakcie. Efektem jest raport pisany dla właściciela firmy: sprawy według wagi, skutek każdej z nich dla firmy i proponowany kierunek naprawy, a na końcu rekomendacja, czy system naprawiać, czy wymieniać.
Wycenę i terminy ustalamy na rozmowie po raporcie. Raport jest Twój i możesz zrealizować go z kimkolwiek.
Pytania i odpowiedzi
Czy da się przejąć system bez dokumentacji?
Tak. Do audytu wystarczy dostęp do kodu i serwera. Dokumentację odtwarzamy w trakcie audytu i stabilizacji.
Skąd mam wiedzieć, że system jest w złym stanie, skoro działa?
Z samego działania nie wiesz. Stare wersje oprogramowania, kopie zapasowe, których nikt nie sprawdził, i dostępy, które zna jedna osoba, nie dają objawów, dopóki nie dojdzie do awarii. Pięć pytań z testu „60 sekund” pokazuje, które z tych miejsc u Ciebie są niewiadomą.
Czy muszę od razu zamawiać audyt?
Nie. Zbierz dostępy i sprawdź kopie zapasowe samodzielnie, to nic nie kosztuje. Audyt jest potrzebny, gdy chcesz wiedzieć, w jakim stanie jest kod i serwer oraz co zrobić najpierw.